Trọng tài vụ việc và trọng tài quy chế là gì ?
Trọng tài thương mại là hình thức tài phán mà quyền lực của
nó được tạo nên bởi chính các bên trong quan hệ tranh chấp thương mại. Tôn trọng
quyền tự định đoạt của các đương sự, pháp luật quy định nguyên tắc loại trừ thẩm
quyền của tòa án khi các bên đã lựa chọn trọng tài.
2.
Các hình thức trọng tài thương mại:
Trọng
tài thương mại tồn tại dưới hai hình thức, đó là trọng tài vụ việc (trọng tài ad-hoc)
và trọng tài thường trực.
Có
thể định nghĩa rằng, trọng tài vụ việc là phương thức trọng tài do các bên
tranh chấp thỏa thuận thành lập để giải quyết vụ tranh chấp giữa các bên và trọng
tài vụ việc sẽ tự chấm dứt tồn tại khi giải quyết xong vụ tranh chấp. Đây là
hình thức trọng tài xuất hiện sớm nhất và được sử dụng rộng rãi ở các nước trên
thế giới.
Từ
định nghĩa trên, ta có thể rút ra được một số đặc điểm của trọng tài vụ việc
như sau:
·
Thứ
nhất,
trọng tài vụ việc chỉ được thành lập khi phát sinh tranh chấp và tự chấm dứt hoạt
động (tự giải thể) khi giải quyết xong tranh chấp.
·
Thứ
hai,
trọng tài vụ việc không có trụ sở thường trực, không có bộ máy điều hành và
không có danh sách trọng tài viên riêng. Trọng tài viên được các bên chọn hoặc
được chỉ định có thể là người có tên hoặc ngoài danh sách trọng tài viên của bất
cứ trung tâm trọng tài nào.
·
Thứ
ba,
trọng tài vụ việc không có quy tắc tố tụng dành riêng cho mình, mà quy tắc tố tựng
để giải quyết vụ tranh chấp phải được các bên thỏa thuận xây dựng. Thông thường,
các bên tranh chấp có thể thỏa thuận lựa chọn bất kỳ một quy tắc tố tụng phổ biến
nào, thường là quy tắc tố tụng của các trung tâm trọng tài có uy tín ở trong nước
và quốc tế.
Ở
Việt Nam, hình thức trọng tài vụ việc lần đầu tiên được quy định tại Pháp lệnh
trọng tài thương mại một cách cụ thể, rõ ràng về cách thức hình thành, quy
trình tố tụng cũng như giá trị của pháp quyết và cơ chế đảm bảo thi hành quyết
định của trọng tài vụ việc. Có thể khẳng định rằng, diện mạo của trọng tài vụ
việc ở Việt Nam được khắc họa rõ nét kể từ khi ban hành Pháp lệnh trọng tài
thương mại 2003.
Ở
các nước trên thế giới, trọng tài thường trực thường được tổ chức dưới những
hình thức đa dạng như: các trung tâm trọng tài, các hiệp hội trọng tài hay các
viện trọng tài nhưng chủ yếu và phổ biến được tổ chức dưới dạng các trung tâm
trọng tài.
Theo
pháp luật Việt Nam, trọng tài thường trực được tổ chức dưới dạng các trung tâm
trọng tài. Ta có định nghĩa: Trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, có
tư cách pháp nhân, có con dấu, có tài khoản riêng và có trụ sở giao dịch ổn định.
Từ
khái niệm về trung tâm trọng tài trên, ta có thể đưa ra một số đặc trưng cơ bản
về hình thức trọng tài này như sau:
·
Thứ
nhất,
các trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, không nằm trong hệ thống cơ
quan nhà nước. Thể hiện:
-
Các trung tâm trọng tài được thành lập theo sáng kiến của các trọng tài viên
sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép chứ không phải được thành
lập bởi Nhà nước. Do đó, nó không nằm trong hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước
cũng không thuộc hệ thống cơ quan xét xử Nhà nước.
-
Hoạt động của trung tâm trọng tài theo nguyên tắc tự trang trải mà không được cấp
kinh phí hoạt động từ ngân sách Nhà nước.
-
Trọng tài viên duy nhất hoặc hội đồng trọng tài không nhân danh quyền lực nhà
nước mà nhân danh người thứ ba độc lập ra phán quyết.
-
Dù không được thành lập bởi Nhà nước nhưng trung tâm trọng tài vẫn luôn đặt dưới
sự quản lý và hỗ trợ của Nhà nước, thông qua các hoạt động như: ban hành các
văn bản pháp luật tạo hành lang pháp lý cho việc tổ chức và hoạt động của trung
tâm trọng tài; cấp, thay đổi, bổ sung hay thu hồi giấy phép thành lập, giấy
đăng ký hoạt động của các trung tâm trọng tài; hỗ trợ trung tâm trọng tài trong
việc hủy hoặc không hủy quyết định trọng tài, hỗ trợ trong việc cưỡng chế thi
hành quyết định trọng tài...
·
Thứ
hai,
các trung tâm trọng tài có tư cách pháp nhân, tồn tại độc lập với nhau. Giữa
các trung tâm trọng tài không tồn tại quan hệ phụ thuộc cấp trên, cấp dưới.
·
Thứ
ba,
tổ chức và quản lý ở các trung tâm trọng tài rất đơn giản, gọn nhẹ. Cơ cấu của
trung tâm trọng tài gồm có ban điều hành và các trọng tài viên của trung tâm. Cụ
thể:
-
Ban điều hành gồm có chủ tịch, một hoặc các phó chủ tịch trung tâm trọng tài và
có thể có tổng thư ký trung tâm trọng tài do chủ tịch trung tâm trọng tài cử.
-
Các trọng tài viên trong danh sách trung tâm trọng tài có thể tham giai vào việc
giải quyết tranh chấp khi được chọn hoặc chỉ định.
·
Thứ
tư,
mỗi trung tâm trọng tài tự quyết định về lĩnh vực hoạt động và có quy tắc tố tụng
riêng. Thể hiện:
-
Tùy theo khả năng chuyên môn của đội ngũ trọng tài viên, mỗi trung tâm trọng tài
có quyền tự xác định về lĩnh vực hoạt động của mình, đồng thời có thể mở rộng
hoặc thu hẹp phạm vi lĩnh vực hoạt động trên cơ sở sự chấp thuận của cơ quan
Nhà nước có thẩm quyền.
-
Mỗi trung tâm trọng tài đều có điều lệ riêng, đặc biệt là quy tắc tố tụng riêng
được xây dựng căn cứ vào đặc thù về tổ chức, hoạt động của trung tâm và không
trái với quy định của pháp luật về trọng tài thương mại. Khi giải quyết tranh
chấp, hội đồng trọng tài hoặc trọng tài viên duy nhất phải tuân thủ quy tắc tố
tụng này.
-
Việc xây dựng quy tắc tố tụng của các trung tâm trọng tài thường dựa trên cơ sở
là một số bản quy tắc trong tài hay một số công ước quốc tế có liên quan cũng
như bản quy tắc tố tụng của một số trung tâm trọng tài quốc tế có uy tín.
·
Thứ
năm,
hoạt động xét xử của trung tâm trọng tài được tiến hành bởi các trọng tài viên
của trung tâm. Việc chọn hoặc chỉ định trọng tài viên tham gia giải quyết tranh
chấp chỉ được giới hạn trọng danh sách trọng tài viên của trung tâm. Vì vậy, hoạt
động xét xử của trung tâm trọng tài chỉ được tiến hành bởi các trọng tài viên của
chính trung tâm.

Trang chủ








